Pierwsza część arkusza maturalnego z polskiego (PP): 2 teksty nieliterackie + 5–7 zadań, max 10 pkt. Czytanie ze zrozumieniem, funkcje wypowiedzi, notatka syntetyzująca 60–90 wyrazów.
Sekcja "Język w użyciu" to OBOWIĄZKOWY i mocno punktowany blok otwierający egzamin maturalny z języka polskiego na PP (formuła 2023 i nowsza). Zdający dostaje DWA teksty nieliterackie (publicystyczne, popularnonaukowe, eseistyczne) na pokrewny temat oraz 5–7 zadań — łącznie max 10 pkt. Bloki kompetencji według wymagań CKE:
Trzy losowe pytania z naszej bazy dla tego tematu — kliknij i sprawdź.
12 kluczowych umiejętności — każda przećwiczona na konkretnych zadaniach z bazy.
Praca z dwoma tekstami publicystycznymi, popularnonaukowymi lub eseistycznymi na pokrewny temat (np. dwa teksty o muzeach narracyjnych, dwa o AI, dwa o czytelnictwie). Czytaj OBA teksty PRZED zadaniami. Podkreślaj: tezy autorów, kluczowe argumenty, opinie kontra fakty. Odróżniaj informacje JAWNE (wprost napisane) od UKRYTYCH (wynikających z kontekstu, presupozycji).
Rozpoznawanie głównej myśli vs informacji drugorzędnych. Wyciąganie wniosków na podstawie PRZESŁANEK W TEKŚCIE (nie własnej wiedzy z lekcji!). Zasada: odpowiadaj tylko na podstawie tekstów, własnymi słowami. Cytat jako WYŁĄCZNA odpowiedź = 0 pkt automatycznie (zasada CKE).
W zadaniach typu 'Czy z obu tekstów wynika ta sama ocena/teza?' KONIECZNIE: 1) rozstrzygnij (TAK/NIE), 2) uzasadnij ODNOSZĄC SIĘ DO OBU TEKSTÓW. Tylko jeden tekst = 1 pkt zamiast 2. Wskaż KONKRETNE elementy: punkty wspólne, punkty rozbieżne, różne aspekty zagadnienia. Brak rozstrzygnięcia = 0 pkt.
INFORMATYWNA/POZNAWCZA (przekaz informacji, fakty, definicje), EKSPRESYWNA (emocje NADAWCY — 'mój ulubiony', 'niestety', wykrzyknienia, 1. os.), IMPRESYWNA (wpływ na ODBIORCĘ — rozkaźniki, apele, perswazja, 'pamiętaj', 'warto'), POETYCKA/ESTETYCZNA (nacisk na formę — środki stylistyczne, metafory, rytm), FATYCZNA (podtrzymywanie kontaktu — 'cześć', 'rozumiesz?', zwroty grzecznościowe), METAJĘZYKOWA (mówienie o samym języku, definiowanie terminów). W bazie często MATCHING z fragmentami.
Wypowiedź 60–90 WYRAZÓW na temat z polecenia, oparta na OBU tekstach. Punktacja: 3 pkt treść (A. stanowisko KAŻDEGO autora, B. zestawienie stanowisk, C. spójność, D. długość 60–90 wyrazów) + 1 pkt poprawność językowa/ortograficzna/interpunkcyjna (max 2 błędy = 1 pkt, 3+ = 0). UWAGA: notatka to SYNTEZA, nie streszczenie — musi zestawić, porównać, pokazać wspólne/rozbieżne punkty obu autorów. Jeden tekst = max 1 pkt z treści.
Szablon, który działa pewnie: 1) Zdanie wstępne — wspólny temat obu tekstów ('Oba teksty podejmują problem X'). 2) Stanowisko autora 1 (z nazwiskiem lub peryfrazą, na poziomie uogólnienia, nie cytuj). 3) Stanowisko autora 2. 4) Zestawienie — w czym się zgadzają, w czym różnią ('Autorów łączy/różni…'). 5) Ewentualne podsumowanie. Liczenie wyrazów: każde słowo oddzielone spacją = 1 wyraz (skróty typu 'np.' liczone osobno). Twarda granica 60–90.
Rozpoznawanie: METAFORA (przenośnia — 'okowy muzeum'), EPITET ('biały śnieg'), PORÓWNANIE ('jak'), HIPERBOLA (przesada), IRONIA, NEOLOGIZMY ('lajkowanie', 'mailowanie'), KOLOKWIALIZMY (potoczne), ARCHAIZMY, FRAZEOLOGIZMY ('hiobowe wieści', 'puszka Pandory'), STYLIZACJE (gwarowa, archaizująca, biblijna, urzędowa). Pytanie typowe: 'Jaki środek zastosował autor i w jakiej funkcji?'
PUBLICYSTYCZNY (prasa, opinia, perswazja, retoryka), NAUKOWY (terminologia, obiektywizm, definicje, przypisy), POPULARNONAUKOWY (uproszczona wiedza, język obrazowy), URZĘDOWY (oficjalny, formalny, szablonowy), ARTYSTYCZNY (literatura piękna), POTOCZNY (codzienny). Rozpoznawanie po: słownictwie, składni, środkach, adresacie.
KOHEZJA = spójność formalna (zaimki, spójniki, powtórzenia, wyrażenia odsyłające 'to', 'taki', 'owy'). KOHERENCJA = spójność znaczeniowa (logika treści, hierarchia akapitów). AKAPIT = wyodrębniona graficznie część tekstu z jedną myślą główną. Wskaźniki spójności: 'po pierwsze', 'z drugiej strony', 'podsumowując', 'zatem', 'jednak', 'natomiast'.
Każda odpowiedź w zadaniu OPEN musi mieć: 1) ROZSTRZYGNIĘCIE ('tak/nie', 'taka sama/inna'), 2) UZASADNIENIE odwołujące się DO TEKSTU (nie własnej wiedzy!). Struktura: 'Tak/Nie, ponieważ autor 1 stwierdza, że X, a autor 2 wskazuje, że Y'. Brak rozstrzygnięcia = 0 pkt nawet przy świetnym uzasadnieniu.
Znajomość znaczeń typowych frazeologizmów (biblijne: 'hiobowe wieści', 'judaszowy pocałunek'; mitologiczne: 'puszka Pandory', 'pięta Achillesa', 'syzyfowa praca', 'koń trojański'). Błędy językowe: pleonazm ('cofać się do tyłu'), tautologia, kontaminacje frazeologiczne ('odnieść porażkę' zamiast 'ponieść'), barbaryzmy.
IMPLIKACJA = wniosek logiczny z wypowiedzi ('Jan przestał palić' → implikuje, że Jan obecnie nie pali). PRESUPOZYCJA = założenie ukryte, którego prawdziwość zakłada nadawca ('Kiedy znów odwiedzisz Pawła?' presuponuje, że już go odwiedzałeś). Klucz do zadań 'Co wynika z tekstu?' — szukaj NIEJAWNYCH treści.
Każda pułapka pochodzi z analizy realnych odpowiedzi maturzystów. Naucz się je rozpoznać, żeby unikać głupich strat.
Cytuję fragment tekstu jako odpowiedź na zadanie otwarte
Parafrazuję myśl autora WŁASNYMI SŁOWAMI, ewentualnie krótki cytat wbudowany w zdanie
W zadaniu 'Czy z obu tekstów wynika to samo?' uzasadniam tylko jednym tekstem
ROZSTRZYGAM (tak/nie) + odnoszę się DO OBU TEKSTÓW z konkretnymi argumentami
Notatka syntetyzująca ma 95 wyrazów — drobne przekroczenie
Notatka MUSI mieścić się w 60–90 wyrazach. 91 wyrazów = utrata punktu w kryterium D
Notatka syntetyzująca streszcza po kolei tekst 1 i tekst 2
Notatka ZESTAWIA stanowiska autorów — wspólne tezy, różnice, różne aspekty zagadnienia
Funkcja ekspresywna i impresywna to to samo (obie dotyczą emocji)
EKSPRESYWNA = emocje NADAWCY ('cieszę się', 'niestety'). IMPRESYWNA = wpływ na ODBIORCĘ (rozkaźniki, apele, perswazja)
W zadaniu otwartym piszę długą, rozwiniętą odpowiedź z własnymi przykładami z literatury
Odpowiadam ZWIĘŹLE, TYLKO na podstawie tekstu, dokładnie tyle ile poproszono
W zadaniu z kilkoma odpowiedziami daję 1 poprawną i 1 błędną
Jeśli nie jestem pewien — wybieram TYLKO jedną odpowiedź, w którą wierzę najbardziej
Notatka ma 3 błędy ortograficzne, ale treść jest super (3 pkt)
Maksymalnie 2 błędy (językowe + ortograficzne + interpunkcyjne RAZEM). Sprawdzam dwukrotnie
W zadaniu 'oceń prawdziwość' jedno P i jedno F dało 'połowę punktu'
Zadanie 0–1 z dwoma stwierdzeniami: OBA poprawne = 1 pkt. Jedno błędne = 0 pkt
Funkcja poetycka pojawia się tylko w wierszach i literaturze pięknej
Funkcja poetycka = nacisk na FORMĘ wypowiedzi (środki, rytm, gra słów) — może być w reklamie, slogancie, eseju, tytule
Pisząc notatkę nie zaznaczam, który autor co mówi (piszę 'autorzy twierdzą…')
W notatce MUSZĄ być stanowiska OBU autorów, identyfikowalne (nazwiska lub peryfraza 'autor pierwszego tekstu')
Implikacja i presupozycja to to samo — obie dotyczą ukrytych treści
IMPLIKACJA = wniosek logiczny WYNIKAJĄCY z wypowiedzi. PRESUPOZYCJA = założenie POPRZEDZAJĄCE wypowiedź
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić. Spaced Repetition na platformie utrwala je optymalnie.
Wypowiedź 60–90 wyrazów zestawiająca stanowiska 2 autorów
Max 4 pkt (3 treść + 1 poprawność)
Zestawienie wniosków z różnych źródeł w jedną całość
Przekazywanie informacji, faktów, wiedzy (poznawcza)
Wyrażanie emocji i postaw NADAWCY
Wykładniki: 'mój', 'niestety', wykrzyknienia
Wpływ na ODBIORCĘ (rozkaźniki, apele, perswazja)
Nacisk na FORMĘ wypowiedzi (środki stylistyczne, rytm)
Podtrzymywanie kontaktu z odbiorcą ('rozumiesz?')
Wypowiedzi o samym języku, definiowanie terminów
Główne twierdzenie autora wymagające uzasadnienia
Uzasadnienie tezy, dowód popierający stanowisko
Argument przeciwny do tezy, podważający stanowisko
Wyodrębniona graficznie część tekstu, jedna myśl główna
Spójność formalna tekstu (zaimki, spójniki, powtórzenia)
Spójność znaczeniowa, logiczna treści
Wniosek logiczny wynikający z wypowiedzi
Założenie ukryte, którego prawdziwość zakłada nadawca
Skojarzenia, dodatkowe znaczenia ('lis' = chytry)
Podstawowe, słownikowe znaczenie słowa
Prasa, opinia, perswazja, środki retoryczne
Wiedza naukowa w przystępnej, obrazowej formie
Utrwalone wyrażenie wieloznaczeniowe ('hiobowe wieści')
Błąd: zbędne powtórzenie znaczenia ('cofać się do tyłu')
Powtórzenie tej samej myśli innymi słowami
Świadome naśladowanie cech innego stylu (gwarowa, archaizująca)
Nowo utworzone słowo ('mailowanie', 'lajkować')
Wyrażenie potoczne, niepasujące do stylu oficjalnego
Poniżej 4 prawdziwych zadań z bazy — różne typy, różne poziomy trudności. Każde ma rozwiązanie i wyjaśnienie.
Przeprowadź wieloetapową analizę zdania. Cisza nocna, głęboka, nieprzebyta otulała śpiące miasto.
Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
PRZECZYTAJ OBA TEKSTY UWAŻNIE PRZED ZADANIAMI — to inwestycja, która zwraca się czterokrotnie. Podkreślaj tezy autorów, kluczowe argumenty, słowa-klucze. Bez tego nie odpowiesz poprawnie na zadania porównawcze (0–2 pkt każde).
ZASADA WŁASNYCH SŁÓW — polecenie z arkusza brzmi 'odpowiadaj własnymi słowami'. Cytat jako wyłączna odpowiedź ZAWSZE = 0 pkt. Parafrazuj myśl autora, zachowując sens, używając swojej składni.
DLA ZADAŃ 0–2 PKT: ZAWSZE odnoś się do OBU TEKSTÓW. Schemat: rozstrzygnięcie (tak/nie) + uzasadnienie z TEKSTU 1 + uzasadnienie z TEKSTU 2. Pominięcie jednego tekstu = 1 pkt zamiast 2.
NOTATKA SYNTETYZUJĄCA — szablon: zdanie 1 (wspólny temat), zdania 2–3 (stanowisko autora 1 + autora 2 z nazwiskami), zdania 4–5 (zestawienie — co wspólne, co różne). 60–90 wyrazów. NA KONIEC POLICZ WYRAZY i zapisz liczbę w nawiasie.
FUNKCJE WYPOWIEDZI — naucz się WYKŁADNIKÓW: ekspresywna ('mój', 'moim zdaniem', wykrzyknienia, 1. os.), impresywna (tryb rozkazujący, 'warto', 'powinniśmy', pytania retoryczne), informatywna (fakty, statystyki, definicje), poetycka (środki stylistyczne, rytm), fatyczna (zwroty grzecznościowe), metajęzykowa (definicje terminów).
KONTROLA POPRAWNOŚCI W NOTATCE — sprawdź WSZYSTKO dwukrotnie: ortografia, interpunkcja, formy fleksyjne, składnia. Limit 2 błędy = jeszcze 1 pkt. 3 błędy = już 0 pkt za poprawność. To 25% notatki.
RYTM PRACY: 5 min czytanie tekstów → 10 min zadania krótkie → 15–20 min notatka syntetyzująca → 5 min sprawdzanie. Notatkę pisz NA BRUDNO, potem przepisuj na czysto z kontrolą wyrazów.
NIE UFAJ PAMIĘCI 'świetnie pamiętam co tam było' — wracaj do tekstu i sprawdzaj. Sekcja Język w użyciu testuje pracę Z TEKSTEM, nie zapamiętane fragmenty.
ROZPOZNAWAJ TYPY POLECEŃ: 'Czy z obu tekstów wynika to samo?' → porównawcze (0–2, oba teksty). 'Wskaż funkcję' → MATCHING (0–1). 'Uzasadnij na podstawie tekstu 2' → odniesienie tylko do 1 tekstu (0–1). 'Napisz notatkę' → 60–90 wyrazów (0–4). Każdy typ ma własne kryteria.
JEŚLI NIE JESTEŚ PEWIEN — odpowiedz najbardziej prawdopodobnie, ale wybierz JEDNĄ OPCJĘ. Zasada CKE: kilka odpowiedzi (jedna poprawna + jedna błędna) = 0 pkt. Lepiej strzelać 50/50 niż dawać dwie naraz.
Najczęściej zadawane pytania o ten zakres
Wiedza z „Język w użyciu" przyda Ci się też tutaj:
399 zadań z tego działu + AI ocena krok po kroku + Spaced Repetition na cytaty i pojęcia. Wszystko od 49 zł / miesiąc.
Subskrypcja odblokowuje cały katalog + 10 innych przedmiotów. Anulujesz kiedy chcesz.
Język w użyciu - zacznij ćwiczyćWybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane powiadomienia o powtórkach).